التاريخ

Eyüp Sultan Camii, İstanbul'un fethi sırasında şehit düşen Sahabe Ebu Eyyub el-Ensari'nin (Halid bin Zeyd) kabri üzerine inşa edilmiştir. "Hadikat'ül-Cevâmi"de belirtildiğine göre, Ebu Eyyub el-Ensari M. 671 yılında İstanbul'un fethi için düzenlenen seferde vefat etmiştir. Fatih Sultan Mehmed tarafından İstanbul'un fethedilmesinden (1453) sonra, Şeyh Akşemseddin'in kerameti sayesinde mezarın yeri tespit edilmiştir. Yapılan kazıda bulunan taş üzerinde "Hazâ Kabr-i Ebi Eyyub" yazılı olduğu görülmüştür. Ardından bir türbe ve cami inşaatı başlatılmış olup, cami 1458 yılında tamamlanmıştır. Eyüp Sultan Camii, Osmanlı İmparatorluğu döneminde padişahların tahta çıkış törenlerinin vazgeçilmez bir parçası olan kılıç kuşanma merasimlerine ev sahipliği yapmıştır. Bu gelenek, Osmanlı hanedanının meşruiyetini pekiştiren önemli bir ritüel olarak yüzyıllar boyunca sürdürülmüştür.

Eyüp Sultan Camii, Osmanlı mimarisinin en güzel örneklerinden birini sergilemektedir. Yapının temel mimari özellikleri şöyledir: Kubbe Sistemi: Tek büyük kubbe, etrafında 8 yarım kubbe ve köşelerde 4 küçük kubbe bulunmaktadır. Kubbe, altı taş sütuna oturtulmuştur. Galeriler: Mihrap tarafı hariç üç tarafında galeriler yer almaktadır. Son cemaat yerinin önünde altı sütunlu ve yedi kubbeli bir revak bulunmaktadır. Minber: Mermerden yapılmış olup, dönemin en usta taş ustalarının eseridir. Minareler: Sağ ve solda çift şerefeli zarif minareler bulunmaktadır. 1724 yılında Sultan III. Ahmed döneminde minarelerin boyları kısa olduğu için yeniden yapılması fermanı çıkmış, yeni minareler 1733 yılında tamamlanmıştır.

Eyüp Sultan Camii, tarih boyunca çeşitli onarım ve yeniden inşa süreçlerinden geçmiştir. 1766 (Mayıs): Büyük deprem sonrası Fatih Sultan Mehmed'in yaptırdığı ilk cami onarılamayacak kadar hasar görmüştür. 1798-1800: Caminin yeniden inşaatı 9 Temmuz 1798 tarihinde başlamış ve 28 ayda tamamlanmıştır. Bina emini Uzun Hüseyin Efendi'dir. Cami, 24 Ekim 1800 tarihinde Sultan III. Selim tarafından törenle açılmıştır. Bugün gördüğümüz yapı büyük ölçüde bu dönemden kalmadır. 1823 (23 Temmuz): Deniz tarafındaki minareye yıldırım düşmüş, minarenin üst şerefesine kadar olan kısımları hasar görmüş ve onarılmıştır. Şadırvan, Sultan III. Selim zamanında yapılmıştır. Avlunun iki kapısı bulunmaktadır: Çarşı Kapısı ve Musalla Kapısı.

Cümle kapısının önünde eskiden Sinan Paşa Kasrı bulunmakta idi. 1798 yılında yıkılmıştır. Yerinde, ulu bir çınar ağacının gölgesinde etrafı parmaklıklı bir set ve çimen sofa yapılmıştır. Parmaklığın dört köşesinde "Hacat Çeşmeleri" veya "Kısmet Çeşmeleri" adı verilen dört çeşmecik bulunmaktadır. Eyüp Sultan Türbesi, caminin hemen yanında yer alan ve Ebu Eyyub el-Ensari Hazretleri'nin kabrini barındıran kutsal mekandır. Türbe, Mekke, Medine ve Kudüs'ten sonra İslam dünyasının en önemli ziyaret yerlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Türbenin iç mekanı, son derece değerli çiniler, hat eserleri ve nadide el yazması Kur'an-ı Kerimler ile süslenmiştir. Her yıl milyonlarca kişi türbeyi ziyaret ederek dua etmekte ve manevi huzur bulmaktadır. Özellikle Cuma günleri, Ramazan ayı ve dini bayramlarda türbe yoğun bir ziyaretçi akınına sahne olmaktadır.

Eyüp Sultan Camii'nin çevresinde yer alan hazire (mezarlık alanı), Osmanlı tarihinin en önemli simalarının son istirahatgahıdır. Bu alan, adeta açık hava müzesi niteliğinde olup, Osmanlı mezar taşı sanatının en güzel örneklerini barındırmaktadır. Hazirede; sadrazamlar, şeyhülislamlar, vezirler, paşalar, alimler, şairler ve devlet adamları gibi pek çok önemli şahsiyet medfundur. Sokullu Mehmed Paşa, Koca Sinan Paşa, Pertevniyal Valide Sultan ve Adile Sultan bunlardan sadece birkaçıdır. Mezar taşları, dönemin sosyal yaşantısı, giyim kuşamı ve sanat anlayışı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Kadın ve erkek mezar taşları başlıklarından ayırt edilebilmekte; sarık, kavuk, fes gibi başlıklar kişinin toplumsal statüsünü yansıtmaktadır. Kaynak: Eyüpsultan Belediyesi, Ayvansarayi Vefeyât, Hadika, Evliya Çelebi, R. Akakuş, T. Öz, Ayverdi, İstanbul Ansiklopedisi.