Eyüp Sultan'dan Bize Ulaşan 12 Hadis: Peygamberimizin Evinden Gelen Öğütler

Eyüp Sultan'ı ziyarete gelenlerin çoğu onu, Peygamberimizi Medine'de evinde ağırlayan sahabe olarak tanır. Ama Hz. Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin ümmete bıraktığı en kalıcı miraslardan biri, belki de en az bilineni, onun aracılığıyla bize ulaşan hadislerdir. Hicretten sonra Peygamberimiz yaklaşık yedi ay onun evinde kaldı. Ebû Eyyûb bu aylarda Resûlullah'ı her gün yakından gördü; sofrasında, namazında, misafirlerini ağırlarken onunla birlikte oldu. Sonraki yıllarda da Bedir'den itibaren hiçbir gazveden geri kalmadı. Bu yakınlık, onu Peygamberimizin sözlerinin ve yaşayışının güvenilir bir tanığı yaptı.

Bu yazıda Ebû Eyyûb'un rivayet ettiği hadislerden on iki tanesini, kaynaklarıyla birlikte bir araya getirdik. Her birinin ardından, o sözün bugün bize ne söylediğini kısaca düşünmeye çalıştık. Türbesinin başında durduğunuzda, bu sözlerin size o kapıdan ulaştığını hatırlamanız dileğiyle.

Ebû Eyyûb Kaç Hadis Rivayet Etti?

Hadis kaynaklarında Ebû Eyyûb el-Ensârî'den rivayet edilen hadislerin sayısı 150'yi aşar. Bunların bir kısmı Buhârî ve Müslim'in Sahîh'lerinde, diğerleri Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i gibi temel eserlerde yer alır. Ondan hadis rivayet edenler arasında Berâ b. Âzib, Zeyd b. Hâlid el-Cühenî, Abdullah b. Abbas ve Enes b. Mâlik gibi sahabeler; Saîd b. Müseyyeb, Urve b. Zübeyr ve Atâ b. Yezîd el-Leysî gibi tâbiîn büyükleri vardır. Yani Medine'nin ilim halkalarında Ebû Eyyûb'un sözüne başvurulurdu.

1. Cennete Götüren Amel

Bir bedevi yolculuk sırasında Peygamberimizin devesinin yularından tutarak "Beni cennete yaklaştıracak, cehennemden uzaklaştıracak ameli bana haber ver" dedi. Resûlullah şöyle buyurdu:

"Allah'a ibadet eder, O'na hiçbir şeyi ortak koşmazsın; namazı kılar, zekâtı verir ve akrabanı gözetirsin." (Buhârî, Zekât 1; Müslim, Îmân 12-14)

Dikkat çekici olan, cennet yolunun sayıldığı bu kısa listede akrabayı gözetmenin namaz ve zekâtla yan yana anılmasıdır. Kul hakkı ile Allah hakkı aynı cümlede buluşur.

2. Şevval'in Altı Günü

"Kim Ramazan orucunu tutar, ardından ona Şevval ayından altı gün eklerse, bütün yılı oruçla geçirmiş gibi olur." (Müslim, Sıyâm 204)

Âlimler bunu, her iyiliğin on katıyla ödüllendirilmesi ölçüsüyle açıklamıştır: Bir aylık Ramazan on aya, altı gün de iki aya denk gelir. Bu hadis, Ramazan'ın bittiği yerde ibadetin bitmediğini, kazanılan güzelliğin sürdürülmesi gerektiğini hatırlatır. Ramazan hakkında daha fazlası için Ramazan Ayının Fazileti ve İbadetleri yazımıza bakabilirsiniz.

3. Küslüğe Üç Gün Sınırı

"Bir Müslümanın, kardeşini üç günden fazla terk etmesi helal değildir. Karşılaştıklarında biri yüzünü bu yana, diğeri öbür yana çevirir. İkisinin hayırlısı, önce selam verendir." (Buhârî, Edeb 62; Müslim, Birr 25)

Peygamberimiz kırgınlığı insan tabiatının bir parçası olarak kabul eder, ama ona bir süre koyar. Barışın yükünü de haklı olana değil, önce davranana yükler: Hayırlı olan, selamı ilk veren kişidir. Bugün kırgın olduğunuz birine atacağınız bir mesaj, bu hadisi yaşamanın en kolay yoludur.

4. Dört Köle Azat Etmek Kadar Değerli Bir Zikir

"Kim on defa 'Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr' derse, İsmail oğullarından dört kişiyi köleliğinden kurtarmış gibi olur." (Buhârî, Deavât 64; Müslim, Zikir 30)

Anlamı: "Allah'tan başka ilah yoktur. O tektir, ortağı yoktur. Mülk O'nundur, hamd O'na aittir ve O her şeye gücü yetendir." İnsanı özgürleştirmek İslam'da en büyük iyiliklerden sayılır. Bu hadis, birkaç dakikalık samimi bir zikrin Allah katında bu kadar büyük bir değer taşıyabileceğini müjdeler. Türbe ziyaretinde okunabilecek dualar için Eyüp Sultan Türbesinde Okunacak Dualar ve Sureler yazımıza göz atabilirsiniz.

5. Veda Eden Birinin Namazı

Bir adam Peygamberimizden kısa ve öz bir öğüt istedi. Resûlullah şöyle buyurdu:

"Namaza durduğunda, veda eden birinin namazı gibi kıl. Yarın özür dilemek zorunda kalacağın bir söz söyleme. İnsanların elindekinden ümidini tamamen kes." (İbn Mâce, Zühd 15; Ahmed b. Hanbel, Müsned)

Üç cümlelik bu öğüt, bir ömrün özeti gibidir: Namazda huşû, dilde dikkat ve kalpte yalnızca Allah'a bağlanmak. "Bu son namazım olabilir" düşüncesiyle kılınan bir namaz, insanı hem dünyaya hem kendine karşı uyandırır.

6. Bir Gecede Kur'an'ın Üçte Biri

Peygamberimiz ashabına, bir gecede Kur'an'ın üçte birini okumaktan aciz olup olmadıklarını sordu. Bu onlara ağır geldi. Bunun üzerine şöyle buyurdu:

"Kim 'Allâhü'l-vâhidü's-samed' (yani İhlâs Suresi'ni) okursa, Kur'an'ın üçte birini okumuş olur." (Tirmizî, Fezâilü'l-Kur'ân 11)

Âlimler bunu, İhlâs Suresi'nin Kur'an'ın temel konularından biri olan tevhidi en yoğun biçimde anlatmasıyla açıklar. Kısa bir sure, derin bir ikrardır.

7. Vitir Namazı

"Vitir, her Müslüman üzerine bir haktır. Beş rekâtla vitir kılmak isteyen kılsın, üç rekâtla kılmak isteyen kılsın, bir rekâtla kılmak isteyen de kılsın." (Ebû Dâvûd, Vitir; Nesâî, Kıyâmü'l-leyl; İbn Mâce, İkâmetü's-salât)

Bu hadis, gece ibadetini kapanışsız bırakmamanın önemini vurgular. Mezheplerin vitrin rekât sayısı ve hükmü konusundaki farklı görüşleri de büyük ölçüde bu tür rivayetlerin değerlendirilmesinden doğmuştur. Hanefî mezhebinde vitir üç rekât olarak kılınır ve vacip kabul edilir.

8. Peygamberlerin Dört Sünneti

"Dört şey peygamberlerin sünnetlerindendir: Hayâ, güzel koku sürünmek, misvak kullanmak ve evlenmek." (Tirmizî, Nikâh 1)

Bu listede iç dünya ile dış görünüş bir aradadır. Hayâ kalbin süsüdür; temizlik ve güzel koku bedenin, evlilik ise hayatın düzenidir. Peygamberlerin yolu, insanın her yönünü birlikte güzelleştirmektir.

9. Anne ile Çocuğunu Ayırmamak

"Kim bir anne ile çocuğunun arasını ayırırsa, Allah da kıyamet günü onunla sevdikleri arasını ayırır." (Tirmizî, Büyû' 52)

Bu hadis, köleliğin henüz yaygın olduğu bir çağda, alım satım sırasında anne ile küçük çocuğunun birbirinden koparılmasını yasaklayan bir merhamet ilkesidir. Hadisin ruhu bugün de geçerlidir: Ailelerin dağılmasına sebep olmak, Allah katında ağır bir sorumluluktur.

10. Kıbleye Saygı

"Tuvalete gittiğinizde kıbleye ne önünüzü ne de arkanızı dönün." (Buhârî, Vudû 11; Müslim, Tahâret 59)

Ebû Eyyûb bu hadisi ömrü boyunca titizlikle uyguladı. Kendisi şöyle anlatır: "Şam'a geldik; tuvaletlerin kıbleye doğru yapılmış olduğunu gördük. Biz de yönümüzü çevirir ve Allah'tan bağışlanma dilerdik." (Buhârî, Salât 29) Bu küçük ayrıntı, onun Peygamberimizden duyduğu bir sözü hayatın en sıradan anlarına kadar taşıdığını gösterir.

11. Müzdelife'de Birleştirilen Namaz

Ebû Eyyûb, Veda Haccı'nda Peygamberimizle birlikteydi ve şunu haber verdi: "Resûlullah Veda Haccı'nda Müzdelife'de akşam ve yatsı namazlarını birleştirerek kıldı." (Buhârî, Hac 96)

Bu rivayet, hac menasikinin bugünkü uygulamasının dayandığı kaynaklardan biridir. Hacılar Arafat'tan Müzdelife'ye indiklerinde akşam ve yatsıyı birlikte kılarken, Ebû Eyyûb'un tanıklığını da sürdürmüş olurlar.

12. Bir Hadis İçin Mısır Yolculuğu

Ebû Eyyûb'un hadise bağlılığını en güzel anlatan olay, ileri yaşında yaptığı bir yolculuktur. Peygamberimizden işittiği bir hadisi, onu kendisiyle birlikte duyan tek kişi olan Ukbe b. Âmir'den bir kez daha dinleyip teyit etmek için Medine'den Mısır'a gitti. Ukbe hadisi okudu:

"Kim dünyada bir müminin ayıbını örterse, Allah da kıyamet günü onun ayıbını örter." (Ahmed b. Hanbel, Müsned)

Ebû Eyyûb hadisi işitince "Doğru söyledin" dedi, bineğine döndü ve şehirde hiç oyalanmadan Medine'nin yolunu tuttu. Hadis âlimleri bu olayı, ilim için yolculuğun en güzel örneklerinden biri olarak kitaplarına aldılar. Hadisin konusunun da ayıp örtmek olması ayrıca anlamlıdır: Ebû Eyyûb, bir kardeşin kusurunu gizlemenin değerini öğrenmek için çöl aştı.

Bu Hadisler Bize Ne Söylüyor?

Ebû Eyyûb'un rivayetlerine toplu bakınca, ortak bir ruh göze çarpar: İbadet ile ahlak hiçbir zaman ayrılmaz. Namazın huşûsu, Şevval orucu ve vitir gibi ibadetlerin yanında; küslüğü bitirmek, akrabayı gözetmek, aileleri korumak ve ayıp örtmek gibi insan ilişkileri hep yan yana durur. Bu, Peygamberimizi evinde ağırlayan bir sahabenin, onun hayatından en çok neyi gördüğünün de bir yansımasıdır.

Eyüp Sultan Türbesi'ni ziyaret ettiğinizde bu hadislerden birini seçip o gün yaşamaya niyet edebilirsiniz: küs olduğunuz biriyle barışmak, bir kusuru örtmek ya da namazınızı "veda eden birinin namazı" gibi kılmak. Ziyaret adabı için Türbe Ziyaret Saatleri, Kuralları ve Adabı yazımız yol gösterecektir.

Kaynaklar Hakkında Kısa Bir Not

Bu yazıdaki hadislerin kaynakları, Kütüb-i Sitte ve Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i esas alınarak verilmiştir. Bab ve numaralandırmalar baskılara göre küçük farklılıklar gösterebilir. Tirmizî ve İbn Mâce rivayetlerinin bir kısmı hadis âlimlerince "hasen" derecesinde değerlendirilmiştir. Fıkhî bir konuda karar verirken bir hocaya danışmanızı tavsiye ederiz.

Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin hayatının tamamı için Eyüp Sultan Kimdir?, hayatından ibretli sahneler için Eyüp Sultan'ın Hayatından 10 İbretli Hatıra, Peygamberimizi ağırladığı günler için Mihmandar-ı Resul: Eyüp Sultan yazılarımızı okuyabilirsiniz.